yunaas ch buu ai

Áèåý ¿íýëýã÷, çóðõàé÷ íàðûã õ¿í òºðºëõòºíèé õàìãèéí ýðòíèé óóãóóë ìýðãýæèë ãýýä Áààáàð òóí îíîæ õýëæ/ªíººäºð ñîíèí 2008.2.6/ Õàðèí îäîî õýëáýðýý ººð÷뺺ä "ãýýòýí" áîë÷èæ. Õºðø  çýðãýëäýýõ Ýðýýíýíãðàäàä ø¿¿ äýý.

Òýíä áàéõ “Ãýýòýí” áîëãîí ýçýíòýé áºãººä òýíä íü 7-10 ãàðàí ìîíãîë, õÿòàä îõèäóóä àìüäàð÷ áèåý ¿íýëæ áàéíà. “Ãýýòýí”-ä áèåý ¿íýëæ áàéãàà îõèäóóä õîîðîíäîî óóëçàõ õîðèîòîé, ýíý íü ººð õîîðîíäîî õîëáîî òîãòîîí çóãòààõ, ººð ãàçàð ëóó øèëæèõ, õýí íýãýíä óðóó òàòàãäàõ çýðãýýñ ñýðãèéëäýã áîëîëòîé. Áèåý ¿íýëýã÷ á¿ð îëñîí îðëîãûíõîî 30 õóâèéã ãýýòýíãèéí ýçýíä ºãäºã æóðàìòàé þì áàéíà. Òóõàéë...

... би чамтай тэнгэрт ниснэээ..
эргэж ирэхгүй ла ла ла ла


нисэх юмсан... яг одоо аймар хай болцон бна.. заримдаа ийм хай бх үеийг удаан хадгалмаар санагдах юм... яг одоо хэн нэгэнтэй хэнтэй ч хамаагүй тэнгэр лүү нисчихмээр их зоригтой бна... тэгээд тэндээс хэзээ ч буцаж ирэхээргүй их зориг бна..


ай дааа... би бүхэнд хайртай.. би бүгдэнд чинь хайртай...

чамд бас чамд бас чамд...

сайхан бүгдэд.. сайхан хүмүүст... би хайртай

тэгээд бүгдэнд чинь далавч ургуулж өгье.. хамтдаа нисье
тэнгэрт.. газарт .. хаа ч хамаагүй.. хай бна

нар шиг хүн би.. нар шиг.. нар шиг гэрэлтдэг....

Бүргэдтэй хийморьлог эрчүүд ирээд явжээ. Хаа байсан Баян өлгийгөөс уртын урт замыг бүргэ;тэйгээ хамт туулаад ирсэн тэд өдий хүртэл авч үлдсэн зан заншил уламжлалаараа гайхуулж байгаад буцлаа. Ёстой сайхан юм. Хэлэх ч үг алга.

Бид нар юугаара гайхуулах юм амралтын өдрүүдээр хурдан буутай гараад чоно агнаад машиныхаа хамрыг цус болгоод орж ирэхийгээ хиймороо сэргээх, ан хийх гэх үү?

1800 аад оны эхэн үед дайнаас дүрвэж орж ирсэн хэсэг казакууд тухайн үед байсан манжын амбанд 9 цагааны авилгал /нөгөө утгаараа бэлэг/ өгч байж өнөөгийн манай МУ-ын баруун хэсэгт оршин тогтнох эрх олж авсан гэх б...

сая нэг шүлгийн ном сөхсөн миний эсвэл бас минийд харьяалагдах зүйл эсвэл үйл явдлын тухай биччихэж.. гайхав..
аль дээр нэг залуу ө-гийн гартай шүлгийг би болоод миний найзын тухай бичсэн гэж хэлээд бхаар нь .. битгий тэнэгт гэж бсийн..
тэгсэн сая

би болоод би гүүдийг биччихжээ.. юм гэж яагаад ийм юм бэ.. яагаад ийм тохиолдлын .. яагаад ийм давтангуй бдаг юм бэ..

хэн нэгний туулсан замналыг дахиад л хэн нэгэн нь давтан туулдаг бсн юмуу..

энэ чинь пянз.. өө пянз.. пянзан дээр бдаг зураасан тойрогуудаар хөлхөлддөг хүмүүс.. нэг нь мэдэрнэ... хоёр дахь нь мэдэрнэ.. тэхдээ нэг ба х...

 

Амьд  бурхадаа бид хэр хайрладаг билээ дээ. Хэзээ ч юм бэ хаашаа ч юм бэ яваад өгөх тэднийгээ үүрд дэргэд байдаг юм шигээ л санацгаадаг. Байнга тэдний халамжинд л хүүхэд хэвээрээ мэт үргэлжийн мөнх байх юм шиг л аашилж яаглаж эрхэлцгээнэ. .

 Аав минь олон юм  ярьдаггүй хүн байж….. Юу хэлэх гээд эсвэл зэмлэх гээд байгаа нь шууд л мэдэгдэнэ. Их сургууль төгсөхөд аав  ирсэнгүй би жигтэйхэн гомдов. Тэгэхэд мань хүн сүүлд нь "Чи миний төлөө биш өөрийнхөө төлөө сургууль төгсөж байгаа юм шүү дээ" гэхэд нь үнэхээр ичиж билээ. Хаяа манай ангид хичээл орно тэгэхэдээ манайг асуухдаа дүндээ бол хамги...

ссс

Ам ангана

Цээж хорсоно

 

Нүд бүрэлзэнэ

Дотор муухайрна

 

Хэвтмээр санагдана..

 

Хэвтээд өгнө

 

Цэвэрхэн агаар уушигламаар санагдана

Тамхины утаа улам бүгчимдүүлнэ

 

Толгой базлана

Хөл захирагдахгүй

 

Хэлмээр байвч

Огимоор болно

 

Огиод гаргана

Гурил төмс маруужинг

 

Арай дээрдэнэ

Ахиад дээшээ сууна

 

Сөн түшинэ

Сөн түшигдэнэ

 

Гашуун цагааныг

Хөнтрөөд үнэрлэнэ

 

Ам хална

Буу хална

 

Ахиад хэвтмээр болно

Гэртээ хэвтэнэ

Таксинд хэвтэнэ

 

 

Азгүй залуучуудын чөлөөт цаг...

...

  

“Шидэт хайрцаг”

Хэдэн настай байснаа ч санахгүй байна.

Хэлээд барамгүй чихэр боовонд дуртай байсандаг.

Хэдийнээс ч юм бүү мэд эмээгийнхээ "шидэт" хайрцагийг шүтдэг болсондог.

Хэлэмгий, доломгîй үгтэй

Хөөрхөн царайтай тэр хүү

Настай эмээгийнхээ чихрээр дүүрсэн "шидэт хайрцагт учиргүй хайртай 

Нар гараад жаргах хүртэл өдөржин тэрнээс л юм гараад ирнэ гээд харц илгээнэ.

Алаглаад гараад ирдэг тэр чихэр нь хэдий болтол хадгалагддаг байсныг мэдэхгүй ч

Ах эгч нар хотоос ирээд явсаны дараа бол хэсэгтээ тансагладаг байлаа

Эмээ хайртай болоод тэр хайрцаг надад үйлчилдэг байсныг...

 

 Äóóã¿é áàéÿ ãýõýýð áîëîõã¿é áàéíà. Äîðîé ãýýä áàéíà. Äóóòàé áàéÿ ãýõýýð   îíãèðîî ãýýä áàéíà. . . .õý õý õý.  Çàõààñàà àâàõóóëààä çàëóó÷óóä íü èíãýýä øàëòàã òîî÷îîä áàéõààð áèä íàð ÷èíü àààí........

 ªã뺺 àâòîáóñàíä îðëîî. Êîíäóêòîð àæèëäàà ò¿¿ðòýíý. Òýíäýýñ visa-ãàà  õàðóóëæ áàéãàà õººðõèé îþóòíûã çàãíàæ:

- Òýíýã þì óó õààøàà þì, Íààä  Âèçàãàà îëèãòîéõîí õàðóóë÷èõàà÷"

- ×è îäîî ÿìàð áóòàðõàé ìºí㺠ºãäºã þì áý ? ãýýä ë ÿëèõ øàëèõã¿é þìàí äýýð äàë÷èãàíàíà.

  Àæèë äýýð àæëàà õèéæ áàéãàà ìºðò뺺 íýã ìýýêýý íºõºð ãàíö íýã àñóóñàí àñóóëòàíä áóõèìäàæ:

- "...áè àæèëòàé áàéãààã õàðæ  á...

хаягдсан дурлала

хаврын бороогоор сольчихъё

өр минь чи өвдөхөө бхуу

хөлдүү хатуу бүхнийг нь

борооны үнэрээр бас сольё

өрц минь чи тийчлэхээ бхуу

нээг их санаа алдах чинь ....

хаврын бороо чи хэзээ ирэх вэ...

нэг иймэрхүү...

бичих гэсэн чинь... нүднээс л "үг" гараад байна... ийм үед аавыгаа яагаад ингэж их санадаг юм бол... охин байсан өдрүүддээ буцмаар... сахлын хутганы ир..  даанч дэндүү хорсгоод байсан юм... Тантай л хамт байхдаа хамгийн жаргалтай байж дээ.. дэндүү хайран дунд өсгөсөн Таны буруу... адил хэмжээний хайр хүсдэг миний буруу... Танаас өвлөж авсан нүд... толинд муухай харагдаж байна... баяр алга..

нэг иймэрхүү...

...

Нотариатаар манайхан их юмаа амжуулдаг, янз бүрийн баталгаа хийлгээд  түүнийгээ  үнэн зөв эсэхийг шалгуулдаг болоод нилээн хэдэн жил болж байна. Хууль зүйн яамнаас зохих шалгалтийг нь өгөөд сонгон шалгаруулалтанд орж байж авдаг энэ мэргэжил мөнгөний мэргэжил болон хувирсан нь харамсалтай байна.  Нэг нотариатч болоход хэдэн  арван сая төгрөг өгдөг гэхчихвээ дээ нилээн олон тоо сонсогдож байна лээ.

Намар нэг юм нотариатараар батлуулах санаатай ороод хүлээж нилээн суулаа. Хөөцөлдөж байгаа ажил маань, нилээн зэгсэн давчуу байсан болохоор яарч явсан хэрэг. Тэгсэн нөгөө нотариатч байдаггүй хажуу т...

Хамар дээр улаан юм гарахаар  "дурлалын улаан" хэмээн нэрийдэж хамар дээрээ тийм юм гаргасан этгээдийг "нийгмээс тусгаарлаж" дурлачихсан хэмээн шоглоно.  Хэдийнээс ч юм бэ хэн нэгэн ийм уламжлал гаргасан байх юм.

Өглөө босоод ирсэн чинь хамар дээр дурлалын улаан маань бүүр аймаар томорчихож, өчигдөр арай гайгүй байсан юмсан. "Ховдогийн гай" гээд кинон дээр шуналтаж байгаад хамар дээрээ хамар ургуулчихдаг бүдүүн эр шиг л харагдаж байна.

Буруу нүд хурц гээд онгироод байсан чинь үхсэнийх нь өөрөө буруутгагдахаар илт харагдаж байна. Ямартай ч гэсэн дурласнаас юм уу, эсвэл халуун хүйтний харшла...

чи зогсож байна, гүүрний өмнө, эрэг дээр. тэр дор гол урсана. заавал гүүр гэхгүйгээр туучаад гарч болмоор мэт. гэвч нэлээн гүнзгий.. харагдана. урсгал нь ширүүн биш, бас дөлгөөн биш. урт шигүү ургасан өвсөн хөшигтэй эрэг... тэр эргийн ойрхон ёроолгүй ногоорсон цүнхээл харагдана. чи гүүрний өмнө зогсож байна. гүүрээр гарч голын цаад эрэгт хүрэх ёстой. тэнд хааш хөтлөх нь үл мэдэгдэх зам зурайна. гүүр, гол, зам... чамайг хүлээж байна. харин чиний хөл хөдлөхгүй, урагш ганц ч алхахгүй, хадуулсан мэт. тархинаас тушаал өгнө... яв... гүүрээр гатла... цааш бэдэр. хөл үл хөдлөнө. биеийн бусад хэсэг ч м...

Хүүхэд бахйхад олон сайхан тоглоомоор нааддаг байж дээ. Ялангуяа сургууль дээр анги,  найз нөхөдтэйгээ бол хэдэн цагаар ч ахамаагүй тэнэж, тэнэж оройтож орж ирчхээд уурлаж идчихээд л унтаад өгдөг байсан даг. Хичнээн ч их тэнэдэг , хичнээн их баяр баясгалантай байж вэ?  Мөрөөдөлд автчихаад олуулаа шаагилдаад үхтэлээ тоглодог байжээ:   Шууд тоглодог байсан тоглоом руугаа орий:

Бөглөөдөх: Тухайн үеийн тэрэлж, интоорийн ундааны бөглөөг сайн гэгч нь алхаар болохгүй бол чулуугаар нүдэж тэгшилж аваад  сайн моогуур /цохидог зүйл/ олж аваад бөглөөдөж гарна. Сайн тоглодог хүүхдүүдэд үхтэлэ...

Нэг

 

Мальвина

 

 

Мальвина буржгараас буржгар цэнхэр үстэй.. цэнхэр нүдтэй.. цэнхэр бошинзтой… цэнхэр өнгөтэй сайхан хорших цагаахан царайтай.. үзэсгэлэнтэй атлаа гуниг сүүмийдэг цагаан царайтай…

 

Мальвина хүүхэлдэйн хотын захад томоос том лонхон дотор амьдардаг… ногоон өнгөтэй лонхон дотор … лонхны цаанаас мальвинаг харах гэж өдөр бүр зуу зуун хүүхэлдэйнүүд ирдэг… мальвинад харин энэ бүхэн аль хэдийн дасал болсон.. тэр өдөр бүр нэг л хүнийг ирэхийг хүлээдэг…

 

Мальвина гийн лонхон байшинд ердөө ганц түшлэгтэй сандал л бдаг… тэр нь хаашаа ч хөдөлдөггүй.. лонхны ёроолтой наач...

сссссссссссссссссссссс

Гунигаа төөрүүлэх үү

Чамайг төөрүүлэх үү

 

Гуниг та хоёр ыг төөрдөг байшиндаа хийх үү

 

Гурвуулаа төөрч тоглодог ч юм билүүү

 

Ай даа .. яаахаа мэдэхгүй юм да

 

энэ дууг яваад эхлэхээр л  ... ямар нэг зүйлс хучаад авах шиг л болоод бхын

буруу юу зөв үү . мэдрэгдэж бгааг зөв тодорхойлов уу гүй юу .. мэдэхгүй ...

мэднэ.. хүнд ер нь мэддэг зүйлс бдаггүй .. бараг л бдаггүй бх ..

хүлээс - үхлээс

хүлээсээ үхлээс

 юу ч мэдэхгүй ... юуг ч мэднэ...

ядаж ялаа бсн сн бол... ядаж бороо бсн сан бол

ялаатай ханьсаад бороотой ярьж суухсн...

ядаж хундага бсан сн бол... ядаж хүлээлт бсн сан бол

хундагаа дүүргэж бгаад хүлээж л суухсандаа...

нэг өдөр ......

 

зээ ахиад л энэ зуур явжийгаад ороод ирчлээ. зуршилтай болчижээ. юм бичихгүй байхаар толгой эргээд, дотор муухайраад, хамрын үзүүр загатнаад байхын. хамрын үзүүр ч яахав, архи уухаар зүгээр болчдын байлээ.. гэж манай найз л тэгжээсан. би ч юугаа мэдэхэв, цайнаас өөр шингэн юм уухаа болиод уджээшдээ энэ чинь.. 5 хоночихов уу? тэхх, 5 хонож байна. хаширсоон би, хэд хоногийн өмнө. муу санаатай муухай бодолтой хүмүүсийн ятгалганд автагдаж ууж идсэн. тэд л ам руу цутгаад, араас нь таглаад залгиулаад байсан шд. би ч аргагүйн эрхэнд гуд гуд гэж залгиал, анх нутгаас гарахад ээжийн өгсөн уншлагатай...